Biobased woningen in de Noordoostpolder
In de Noordoostpolder, in het dorp Marknesse, staan twaalf bijzondere sociale huurwoningen. Deze biobased huizen zijn voor driekwart gemaakt van milieuvriendelijke materialen, zoals hout en houtvezel. Dit project is een pilot van Mercatus om van te leren én om anderen te inspireren om óók duurzaam te bouwen. Lees hier alles over de gebruikte materialen, milieuprestaties, bouwmethode en bewoners van de biobased huizen.
Waarom bouwt een corporatie biobased huurhuizen?
Meerdere overwegingen speelden een rol bij het besluit om deze biobased woningen te bouwen, legt directeur-bestuurder Judith de Groot uit. “Mercatus wil zo duurzaam mogelijk werken. Het klimaat verandert. Wij willen geen blijvende schade toebrengen aan de aarde, voor deze en toekomstige generaties. Dat vraagt om anders omgaan met energie en grondstoffen. Biobased bouwen sluit naadloos op die visie aan.”
We willen andere corporaties en bouwbedrijven inspireren om óók biobased te bouwen.
Judith de Groot, bestuurder Mercatus
“Een andere reden om biobased te bouwen", vertelt Judith, "is dat we óók sociale huurders gunnen om op deze manier te wonen. We willen dat iedereen, ook mensen zonder eigen vermogen of hoog inkomen, in een biobased woning kan wonen.
Daarnaast wilden we ervaring opdoen met biobased bouwen. Om te leren over de kwaliteiten en eigenschappen van natuurlijke materialen, en over de woonkwaliteit. Tijdens een symposium van Mercatus in 2021 over biobased bouwen gaven Salverda Bouw en Mateboer Bouw aan die uitdaging wel met ons aan te willen gaan, in de vorm van een pilot.
Kostprijs
“Biobased bouwen goedkoper maken speelde ook mee bij de keuze voor dit project. De overheid heeft grootse plannen met biobased bouwen: in 2030 moet dertig procent van de nieuwbouw voor dertig procent uit biobased materialen bestaan. Dat doel halen we alleen als de kostprijs voor biobased bouwen daalt.
Nu is biobased bouwen nog zo’n vijftien procent duurder dan traditionele bouw, onder meer vanwege de schaarste van natuurlijke materialen. Wij hebben dus relatief veel betaald voor deze woningen. Maar dat is een investering in de toekomst: hoe meer organisaties biobased bouwen, hoe goedkoper het wordt", aldus Judith.
"Tot slot hopen we andere corporaties en bouwbedrijven te inspireren om óók biobased te gaan bouwen, nu ze zien dat het kán. Zodat in Nederland nog veel meer biobased buurten zoals deze komen.”
Natuurlijke materialen
Eén van de meest in het oog springende elementen aan de buitenkant van de biobased woningen zijn de houten daken. Mercatus is één van de weinige woningcorporaties in Nederland die huizen verhuurt met een dak van hout.
Ook de combinatie van houten daken met zonnepanelen erop, komt (nog) niet vaak voor. Om het risico op brand te verkleinen, zijn de daken behandeld met een brandvertragend middel. Dit heeft geen invloed op de verkleuring of vergrijzing van het hout en maakt het niet giftig, onveilig of gevaarlijk. Het hout kan daarom op normale stortplaatsen worden verwerkt.
Behalve de daken, zijn ook de gevels van hout gemaakt, evenals de plafonds. Die laatste bestaan uit Fins vuren plaatmateriaal. De binnenwanden zijn afgewerkt met Fermacell gipsvezelplaat; een alternatief voor ‘gewone’ gipsplaten. Ze zijn samengesteld uit vezels van gips en papier, die zijn gemengd met water en cement. Dit mengsel wordt onder hoge druk samengeperst en vervolgens gedroogd om sterke en duurzame platen te vormen.
Fundering
De woningen staan in een polder, op de bodem van de voormalige Zuiderzee. De grond is daardoor regelmatig behoorlijk nat. Het risico op vochtschade aan de fundering en begane grond moet zo klein mogelijk zijn, omdat we de woningen voor een langere periode verhuren. Daarom zijn de fundering en begane grondvloer van beton.
Damp-open bouwen
Bij de traditionele manier van bouwen in houtskeletbouw worden folies gebruikt. Die beschermen constructies, zoals daken, gevels en vloeren, tegen vocht, tocht en vuil. Dat is cruciaal voor het behoud van isolatiewaarde en het voorkomen van schimmel of rot. In de biobased woningen gebruiken we géén folies, maar houtvezelisolatie ('damp-open' bouwen). Dit materiaal heeft vochtregulerende eigenschappen, waardoor een ‘ademend’ binnenklimaat ontstaat met een natuurlijke vocht en warmte regulering.
Bouwmethode
De woningen bestaan uit geprefabriceerde houtskeletbouw elementen die in een timmerfabriek zijn gemaakt. Na transport naar Marknesse konden de vakmannen deze elementen relatief snel in elkaar zetten. Ze hoefden niet te wachten tot het beton, gips of cement gedroogd was; dat scheelde kostbare tijd. Zo bleef de milieu-impact van de bouwplaats op de omgeving beperkt.
De materialen en producten die in de woningen zijn verwerkt, staan in een materialen-paspoort, evenals hun herkomst. Dit document is ook handig bij het aanvragen van subsidies voor circulair en milieuvriendelijk bouwen.
Bewoners
Najaar 2024 startten we met bouwen en driekwart jaar later kregen de bewoners de sleutel van hun nieuwe onderkomen. Mercatus koos deze huurders via een selectieprocedure, zodat er een buurt ontstaat met mensen die duurzaamheid écht belangrijk vinden. De bewoners kiezen dus allemaal heel bewust voor een biobased huis, om zo bij te dragen aan een groenere toekomst.
Dit zie je ook terug bij de aanleg van de tuinen. De bewoners hadden de wens om die zo natuurlijk mogelijk te maken. Ze spraken af om inheemse planten en onkruid in hun tuinen te laten groeien, die bijdragen aan de biodiversiteit. Ook legden ze grind, schelpen, houtsnippers of waterdoorlaadbare stenen in hun tuin en zo min mogelijk stoeptegels. Als erfafscheiding zijn er groene hagen, die zomers voor koelte zorgen en een schuilplek zijn voor insecten en vogels.
Samen met Aeres Hogeschool onderzoeken we hoe bewoners en bouwpartners de biobased woningen ervaren.
Wooncomfort
We willen graag weten hoe bewoners het wonen in een biobased huis ervaren, zodat we die ervaringen kunnen meenemen bij toekomstige projecten, voor toekomstige huurders.
De eerste ervaringen zijn positief. De installaties in huis maken weinig lawaai en geluiden van buren zijn nauwelijks hoorbaar. De huizen blijven koel op hete dagen, en zijn aangenaam warm als het buiten koud is. De verwarming hoeft nauwelijks aan om het huis te verwarmen.
Samen met Aeres Hogeschool verkennen we in een praktijkonderzoek hoe bewoners en bouwpartners de biobased woningen ervaren. De kennis die dit oplevert, gebruiken we om biobased bouwen verder te ontwikkelen en op meer locaties in Flevoland mogelijk te maken.
Duurzame prestaties
CO2-uitstoot
Bij de bouw van de biobased woningen is bijna geen sprake geweest van CO2-uitstoot. Integendeel: door het gebruik van milieuvriendelijke materialen, zoals hout en houtvezelisolatie, is er juist CO2 ópgeslagen. We hebben dit laten berekenen door
Met de twaalf biobased woningen hebben we nu 132,1 ton CO2 ópgeslagen. Met twaalf traditioneel gebouwde huizen van kalkzandsteen, beton en metselwerk, is er juist een uitstoot van 427,5 ton CO2.
Milieu Prestatie Gebouwen
De Milieu Prestatie Gebouwen (MPG) van de biobased hoekwoningen is 0,47. Die van de tussenwoningen zelfs 0,42. De milieu-impact van de gebruikte materialen is dus laag. Ter vergelijking: in Nederland geldt voor nieuwe woningen een maximale MPG-eis van 0,8. Dat is ook de MPG van onze traditioneel gebouwde huizen. De biobased woningen zitten hier met 0,47 én 0,42 dus ruim onder!
Energie en water
Op elke hoekwoning liggen zes zonnepanelen van in totaal 2.700Wp. Op elke tussenwoning liggen vijf panelen van in totaal 2250 Wp. De huizen hebben een warmtepomp zonder buitenunit. Om het waterverbruik te verminderen, ligt in de kruipruimte een flexibele waterzak. Daarin wordt regenwater opgeslagen voor het doorspoelen van het toilet en, indien gewenst, ook voor de wasmachine.
Groene omgeving
Bij de bouw van de woningen hebben we ook rekening gehouden met de leefomgeving: aan de gevels hangen nestkasten voor diverse soorten vogels en de bergingen hebben sedumdaken. De houten ‘schoorstenen’ aan de kopgevels bevatten vleermuiskasten in plaats van rookkanalen. De brievenbussen zijn gemaakt van restjes hout.
Architect
Guus Degen van ORGA architect ontwierp de woningen, die een moderne versie van de traditionele 'Delfts Rood'-huizen zijn. Maar dan met een milieuvriendelijke aanpak.
Lees hier meer over op hun website:
Nominatie WeGrow Award
Onze woningen zijn in 2025 genomineerd voor de WeGrow Award: de prijs voor het meest innovatieve biobased bouwproject. Daar zijn we trots op! De genomineerde bouwprojecten gebruiken hernieuwbare, natuurlijke grondstoffen. De samenwerking, toegepaste innovaties, het ontwerp en de uitwerking kunnen (gedeeltelijk) worden overgenomen in vervolgprojecten. En het verdienmodel is duurzaam: de gehele keten verdient er geld aan.
Meer weten?
Onze biobased woningen in de media
| ORGA architect | |
| Kennisbank.online | |
| Omroep Flevoland | |
| BouweninGelderland.nl | |
| Duurzaam Gebouwd | |
| Nationale Milieudatabase | |
| Building Balance | |
| Flevoland Erfgoed | |
| De Noordoostpolder | |
| Corporatiebouw | |
| Omroep Flevoland | |
De Stentor | |
| De Stentor | |
| De Noordoostpolder | |
| Omroep Flevoland | |
| Corporatiebouw | |
| Het Houtblad | |
| De Gelderlander | |
| De Stentor | |
| De Noordoostpolder | |
| Omroep Flevoland | |
| De Noordoostpolder | |
| De Noordoostpolder |
In samenwerking met
Architect
Projectpartner en aannemer
Projectpartner en aannemer
Constructeur
Adviseur energie, brand en bouwfysica
Prefab elementen
Leverancier houten gevel en dak
Leverancier houten gevel en dak
Installateur